نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج

2 موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورز، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی کرج البرز ایران

3 عضو هیئت علمی بخش تحقیقات فنی و مهندسی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی

4 بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،

5 بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

6 بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز،

7 مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

8 بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران.

10.22092/jwra.2024.365223.1034

چکیده

امروزه با توجه به بحران کمبود منابع آب برای تولیدات کشاورزی، موضوع صرفه‌جویی واقعی آب مطرح شده است. صرفه‌جویی واقعی آب شامل فعالیت‌هایی است که مقدار مشخصی آب را برای سایر مصارف مانند تالاب‌ها آزاد می‌کند. براین اساس، استفاده از تکنیک‌هایی که منجر به کاهش آب مصرفی واقعی(ETa) در مزرعه شوند، بر ارتقا بهره‌وری آب در سطح حوضه اثربخش خواهند بود. در پژوهش حاضر با هدف شناسایی اثربخش‌ترین تکنیک‌ها درجهت کاهشETa برای کمک به احیای دریاچه‌های ارومیه، طشک-بختگان فارس و تالاب شادگان خوزستان، پایشی در سال زراعی 1401-1400 با اعمال تکنیک‌های به‌زراعی در سطح مزارع و باغات کشاورزان انجام شد. در این پژوهش، تعداد 55، 17 و 18 مزرعه و باغ به‌ترتیب از حوضه‌های دریاچه ارومیه، طشک-بختگان و مارون-جراحی در نظر گرفته شد. نتایج پایش نشان داد که هرچند اعمال تمامی تکنیک‌ها توانسته بر کاهش آب آبیاری به‌میزان متوسط 67/24 درصد، افزایش عملکرد با متوسط 3/18 درصد و افزایش بهره‌وری آب کاربردی با متوسط 4/60 درصد برای هر سه حوضه آبریز مؤثر باشند، اما همه این تکنیک‌ها در کاهش میزان ETa محصول، اثربخش نبودند. پایش مزارع نشان داد، تکنیک‌هایی که بر پایه "برنامه‌ریزی دقیق مبتنی بر نمایه‌های خاک و گیاه در کنار اصلاح و مدیریت بهینه سامانه‌ آبیاری موجود" بودند، توانسته‌اند علاوه بر اثربخشی در نمایه‌های کاربردی آب در مزرعه و یا باغ، باعث کاهش ETa به‌میزان متوسط 5/15 درصد و ارتقا بهره‌وری آب مصرفی(WPET) با متوسط 40 درصد در هر سه حوضه آبریز شوند. براین اساس، اثربخش‌ترین تکنیک‌ها در حوضه دریاچه ارومیه، ایجاد شیارهای دوطرفه ردیف درختان در آبیاری سطحی و برنامه‌ریزی آبیاری قطره‌ای براساس نمایه خاک و گیاه در محصولات ردیفی و درختان بود که ETa را 18 درصد کاهش داد. همچنین کوچک‌کردن کرت‌های آبیاری تا سطح سایه‌انداز برای درختان انار و پسته درحوضه طشک-بختگان، ایجاد طشت در اطراف سطح سایه‌انداز درختان نخل به‌همراه مالچ برگ نخل و بالاخره روش مدیریتی کات‌بک در سامانه آبیاری سطحی نواری برای زراعت در حوضه مارون-جراحی، توانستند با کاهش دادن ETa به‌ترتیب به‌میزان 21 ،13 و 14 درصد از مهمترین تکنیک‌ها به شمار ‌آیند. بنابراین، توجه به تکنیک‌های پایش شده در سطح یک حوضه با مشارکت محلی و ترویج آنها می‌تواند ضمن استقرار کشاورزی پایدار، در حفاظت زیست‌بوم منطقه مؤثر باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Determine the most effective agronomic techniques in actual water conservation (Case Study; catchment areas of Lake Urmia, Tashk-Bakhtegan, Fars and Maron-Jarhari, Khuzestan)

نویسندگان [English]

  • ali mokhtaran 1
  • Hossein Dehghanisanij 2
  • Ramin Nikanfar 3
  • Amir Nourjou 4
  • Mohammad Ali Shahrokhnia 5
  • Peyman Varjavand 6
  • Nader Salamati 6
  • Bahman Yargholi 7
  • Mohamad ALI Behaeen 8
  • Jafar Habibi 6

1 Assistant Professor, Agricultural Engineering Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, (AREEO), Ahwaz, Iran

2 AERI, AREEO, Karaj, Alborz, Iran

3 East Azarbaijan Agricultural Research and Training Center and Natural Resources

4 Agricultural Engineering Research Department, West Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, (AREEO), Orumieh, Iran

5 Agricultural Engineering Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran.

6 Assistant Professor, Agricultural Engineering Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, (AREEO), Ahwaz, Iran.

7 Agricultural Engineering Research Institute (AERI), (AREEO), Karaj, Iran.

8 Agricultural Engineering Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, (AREEO), Shiraz, Iran.

چکیده [English]

Nowadays, due to the crisis of lack of water resources for agricultural production, the issue of water saving has been raised. Water saving includes activities that release a certain amount of water for other uses such as wetlands. Therefore, the use of techniques that lead to the reduction of water consumption (ETa) in the field will be effective in promoting water productivity at the basin level. In the current research, with the aim of identifying the most effective techniques to reduce ETa to help restore the lakes of Urmia, Tashk-Bakhtegan, Fars, and Shadgan Wetland in Khuzestan, monitoring was carried out in the crop year 2021-2022 by applying cropping techniques at the level of farmers' fields and orchards. In this research, the number of 55, 17 and 18 farms and gardens were considered from Urmia Lake, Tashk-Bakhtegan and Maron-Jarhari basins, respectively. The results showed that although the application of all techniques was able to reduce irrigation water by an average of 24.67%, increase yield by an average of 18.3% and increase the productivity of applied water by an average of 60.4% for all three catchments, but all these techniques were not effective in reducing the amount of ETa. Farm monitoring showed that the techniques based on "accurate schedualing based on soil and plant profiles along with the modification and optimal management of the existing irrigation system" have been able to reduce ETa by an average of 15.5% and improving the efficiency of water consumption (WPET) with an average of 40% in all three basins. Therefore, the most effective techniques in Urmia lake basin were creating two-way furrows of rows of trees in surface irrigation and planning drip irrigation based on soil and plant profile in row crops and trees, which reduced ETa by 18%. Also, the reduction of irrigation plots to the shading level for pomegranate and pistachio trees in the Tashk-Bakhtgan basin, the creation of basins around the shading surface of palm trees along with palm leaf mulch, and finally the cutback management method in the strip surface irrigation system for cultivation in the Maron-Jarhari basin were able to reduce ETa are considered as the most important techniques by 21, 13 and 14%, respectively. Finally, it can be stated that paying attention to monitoring techniques at the level of a basin with local participation and promoting them can be effective in protecting the region's ecosystem while establishing sustainable agriculture.

کلیدواژه‌ها [English]

  • New technologies
  • actual water consumption
  • improvement of water efficiency
  • environmental protection